ยินดีต้อนรับ.....ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรจังหวัดขอนแก่น (ผึ้ง)

ผึ้ง
 

ผึ้ง หมายถึง แมลงที่เก็บน้ำหวานจากดอกไม้มาทำน้ำผึ้ง (honey) เท่านั้น ในประเทศไทยผึ้งมีความ สำคัญ อยู่ 5 ชนิด คือ
ผึ้งหลวง
มีขนาดตัว และ รังใหญ่ที่สุด ขนาดของลำตัวผึ้งยาวประมาณ 1.5-2 เซนติเมตร มีท้องเป็นปล้องสีเหลือง และดำปีกแข็งแรง บินเร็ว มักพบอยู่ในป่า หรือตามชนบท โดยทั่วไปชอบสร้างรังบนต้นไม้สูง ๆ หรือภายนอกอาคารบ้านเรือน ตามวัด หรือใต้ถังเก็บน้ำสูง ๆ ลักษณะรวงรังมีชั้นเดียว เป็นรูปครึ่งวงกลม ขนาด เท่าแขน ผู้ใหญ่ (ขนาดประมาณ 0.5-1เมตร) รวงรังไม่มีที่ปกปิด ผึ้งหลวงดุและ ต่อยปวดกว่าผึ้งทุกชนิด เดือนเมษายนเป็นเดือนที่ผึ้งหลวง ให้น้ำผึ้งดีที่สุด เรียก ว่าน้ำผึ้งเดือนห้า
ผึ้งมิ้ม
มีขนาดตัว และรังเล็กกว่าผึ้งหลวง และ ผึ้งโพรง ขนาดของลำตัว ใหญ่กว่าแมลงวันบ้านเล็กน้อย มีท้องปล้อง สีเหลือง ที่เหลือเป็นปล้องสีดำสลับขาว ชัดเจน บางคนชอบเรียกว่า "ผึ้งแมลงวัน" พบอยู่ทั่วไป ชอบตอมขนมหวาน ผึ้ง มิ้มชอบสร้างรังบนต้นไม้ และ ในซุ้มไม้ที่ไม่สูงจนเกินไปนัก ลักษณะรวงรังมีชั้น เดียว มีขนาดใหญ่กว่าฝ่ามือผู้ใหญ่กางเต็มที่(ขนาดประมาณ 20-30 เซนติเมตร) ผึ้งมิ้มมักจะปกปิดรังของมันอยู่ในซุ้มไม้ และ กิ่งไม้เพื่อพรางตา ป้องกันศัตรู เดือนกุมภาพันธ์ ถึง เดือนเมษายน เป็นช่วงเวลาที่ผึ้งมิ้ม ให้น้ำผึ้งมากที่สุด
ผึ้งมิ้ม มีขนาดตัว และรังเล็กกว่าผึ้งหลวง และ ผึ้งโพรง ขนาดของลำตัว ใหญ่กว่าแมลงวันบ้านเล็กน้อย มีท้องปล้อง สีเหลือง ที่เหลือเป็นปล้องสีดำสลับขาว ชัดเจน บางคนชอบเรียกว่า "ผึ้งแมลงวัน" พบอยู่ทั่วไป ชอบตอมขนมหวาน ผึ้ง มิ้มชอบสร้างรังบนต้นไม้ และ ในซุ้มไม้ที่ไม่สูงจนเกินไปนัก ลักษณะรวงรังมีชั้น เดียว มีขนาดใหญ่กว่าฝ่ามือผู้ใหญ่กางเต็มที่(ขนาดประมาณ 20-30 เซนติเมตร) ผึ้งมิ้มมักจะปกปิดรังของมันอยู่ในซุ้มไม้ และ กิ่งไม้เพื่อพรางตา ป้องกันศัตรู เดือนกุมภาพันธ์ ถึง เดือนเมษายน เป็นช่วงเวลาที่ผึ้งมิ้ม ให้น้ำผึ้งมากที่สุด
ผึ้งมิ้มเล็ก มีขนาดตัว และรังเล็กกว่าผึ้งมิ้ม จัดเป็นผึ้งที่เล็กที่สุดในโลก ขนาดของลำตัวเล็กกว่า ผึ้งมิ้ม และมีท้องปล้องแรกสีดำ ส่วนท้องปล้องที่เหลือเป็น สีขาวสลับดำ เป็นผึ้งที่หายาก พบเฉพาะในบริเวณป่าละเมาะ ใกล้ภูเขาเท่านั้น สร้างรังในซุ้มไม้ และบนกิ่งไม้ขนาดเล็กที่ไม่สูงมากนัก ลักษณะรังมีชั้นเดียว บอบ บางและเล็กกว่ารังของผึ้งมิ้ม คือ มีขนาดเท่าฝ่ามือผู้ใหญ่เท่านั้น ขนาดประมาณ 10 - 20 เซนติเมตร ผึ้งมิ้มเล็ก มักจะปกปิดรังของมันอยู่ในซุ้มไม้ และกิ่งไม้เพื่อ พรางตา ป้องกันศัตรูเหมือนผึ้งมิ้ม แต่ปกปิดมิดชิดกว่า บางท้องถิ่นเรียกว่า "ผึ้ง ม้าน"

ผึ้งโพรงไทย
มีขนาดตัวใหญ่กว่าผึ้งมิ้ม แต่เล็กกว่าผึ้งหลวง ลำตัวมีสีน้ำตาล สลับเหลือง เป็นปล้องๆ ที่ท้องผึ้งโพรง สร้างรังในโพรงไม้ในอาคารบ้านเรือนที่ มิดชิดและมืด เช่นภายใต้หลังคา ลักษณะรวงรังหลายรวงลงมา เรียงขนานกัน ขนาดของรวงรังมีเส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 30-40 เซนติเมตร สามารถนำมา เลี้ยงในหีบได้ ผึ้งชนิดนี้ให้นำผึ้งในช่วงเวลาที่ดอกเงาะ ดอกทุเรียน และดอก มะพร้าวบาน สามารถเก็บน้ำผึ้งได้หลายครั้ง วิธีการเก็บน้ำผึ้งตามธรรมชาติที่ถูก ต้อง ควรคัดเฉพาะรังส่วนที่มีน้ำผึ้ง ไม่ควรเผารังผึ้ง เพราะทำให้ผึ้งตายหมด ทั้งรัง

ผึ้งโพรงฝรั่ง
ตัวมีขนาดใหญ่กว่าผึ้งโพรงไทย แต่เล็กกว่าผึ้งหลวง เป็นผึ้งที่ ที่คนไทยนำมาจากต่างประเทศ ดังนั้น บางครั้งจึงนิยม เรียกว่า ผึ้งพันธุ์ยุโรป บ้าง ผึ้งพันธุ์อิตาเลี่ยนบ้าง ผึ้งพันธุ์ฝรั่งคือ ผึ้งพื้นเมือง ของทวีปแอฟริกาและ ยุโรป มีลักษณะคล้ายผึ้งโพรงไทย คือ ทำรังหลายๆ รวงห้อยลงมา ขนานกันอยู่ ตามโพรง ไม่ซอกหิน หรือตามอาคารที่ปิดมิดชิด ต่อมาได้รับการนำมาเลี้ยง เป็นอุตสาหกรรมทั่วโลก เนื่องจากเป็นผึ้งที่มีขนาดรังเหมาะสมกับการนำมาประ ยุกต์เลี้ยงให้เห็นผึ้งขนาดมาตรฐานได้พอดีและสามารถเก็บสะสมน้ำผึ้งได้ปริมาณ มากที่สุด ไม่ดุเหมือนผึ้งหลวง และไม่ทิ้งรังง่ายเหมือนผึ้งโพรงไทย

วรรณะของผึ้ง
ผึ้งนางพญา
ในรังผึ้งหนึ่ง ๆ จะมีอยู่ 1 ตัวเท่านั้น ขนาดลำตัวใหญ่กว่าผึ้งทั้งหมดมีสีค่อนข้างดำและหม่นเล็กน้อย ส่วนท้องมีสีน้ำตาลปีกทั้ง สองข้างจะยาวเพียงครึ่งลำตัว ก้นแหลม และที่ขาคู่หลังก็จะไม่มีที่เก็บละอองเกสรดอกไม้ ลักษณะหน้าที่การทำงานของผึ้งนางพญามีหน้าที่ในการวางไข่เป็นศูนย์กลางของรัง โดยผึ้งนางพญาจะปล่อยสารเคมีที่เรียกว่า กลิ่นสาปนางพญา ออกมาควบคุม ระเบียบเพราะขาดกลิ่นควบคุม นอกจากนี้ยังมีสารที่ทำให้ไข่ของผึ้งงานฝ่อไม่สามารถวางไข่ได้ และมีสารกระตุ้นทางเพศอีกชนิดหนึ่งที่ปล่อย ออกมาเพื่อล่อหรือดึงดูดผึ้งตัวผู้ ให้บินตามไปผสมพันธุ์อีกด้วย เป็นผึ้งที่เจริญเติบโตมาจากไข่ที่ ได้รับการผสมอสุจิของผึ้งตัวผู้ และ เจริญเติบโตในหลอดผึ้งนางพญา ได้รับการเลี้ยงดูด้วยอาหารเลี้ยงตัวอ่อนที่เรียกว่า "รอยัลเยลลี่" อย่างเต็มที่
ผึ้งตัวผู้
ในแต่ละรังจะมีอยู่ประมาณ 200 - 500 ตัว จะมีลักษณะสั้นป้อม อ้วนมู่ทู่ มีสีดำเกือบสนิท มีตารวมโตกว่าผึ้งงานและผึ้งนางพญา ปีกทั้งสองยาวคลุมปิดตลอดทั้งลำตัวไม่มีเหล็กใน และขาคู่หลังก็จะไม่มีเก็บละอองเกสรดอกไม้เช่นเดียวกัน ลักษณะหน้าที่การทำงานของผึ้งตัวผู้เจริญเติบโตมาจากไข่ของผึ้ง
นางพญาที่ไม่ได้รับการผสมอสุจิหรืออาจเกิดมาจากการวางไข่ของผึ้งงาน ผึ้งตัว ผู้มีหน้าที่ในการผสมพันธุ์อย่างเดียว ส่วนอาหารจะได้รับจากผึ้งงานนำมาป้อน

ผึ้งงาน
ในแต่ละรังจะมีผึ้งประเภทนี้มากที่สุดประมาณ 5,000 - 30,000 ตัว ลำตัวเท่ากับผึ้งตัวผู้แต่จะผอมกว่า ลำตัวมีสีน้ำตาลอ่อนแกมดำปนเหลือง ปีกทั้งสองข้างจะมีความยาวเท่ากับลำตัวและที่ขาคู่หลังจะมีที่เก็บละอองเกสรดอกไม้ ลักษณะการทำงานของผึ้งงานเป็นผึ้งเพศเมียที่เจริญเติบโตมาจากไข่ที่ได้รับการผสมกับอสุจิของผึ้งตัวผู้เช่นเดียวกับ ผึ้งนางพญา ในระยะที่ยังเป็นตัวแบ่งหน้าที่กันทำงานตามลำดับอาวุโส เช่นตอนวัยสาวก็ต้องคอยรักษาความสะอาดรัง เป็นพี่เลี้ยงให้อาหารอ่อน เป็นทหารเฝ้ารัง กลั่นน้ำหวานให้เป็นน้ำผึ้ง ผลิตไขผึ้งเพื่อทำรัง และซ่อมแซมรัง เข้าสัปดาห์ที่ 3 เริ่มทำหน้าที่ออกไปหาน้ำหวานและเกสรดอกไม้ มาเลี้ยงพรรคพวกส่วนที่เหลือก็จะสะสมไว้เป็นอาหารสำรอง ผึ้งงานมีอายุประมาณ 4 - 8 สัปดาห์

 

ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาอาชีพการเกษตรจังหวัดขอนแก่น (ผึ้ง)

เลขที่ 400 หมู่ 12 ตำบลบ้านทุ่ม อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น 40001
โทรศัพท์ 0 4325 5066 โทรสาร 0 4325 5066
E-mail : aopdb05@doae.go.th